Historie Landgoed De Barendonk

Landgoed/buitenplaats de Barendonk is een familiebezit van ruim 50 hectare gelegen aan de zuidkant van Beers, gemeente Cuijk. Het is in 1840 door Adrianus Thijssen gekocht. Later heeft Adrianus het overgedragen aan zijn zoon Petrus Henricus Thijssen. Petrus Henricus was jarenlang burgemeester van Beers, was Ridder in de orde van Oranje Nassau en lid van de Provinciale staten.
Het bestond uit een adellijk landhuis, percelen bouw-en weiland, percelen hakhout en opgaande bomen, een gracht, bossen,een tuin, een vijver, boomgaard diverse opstallen en cultuurhistorische objecten (waaronder een authentieke Vlaamse Schuur, en enkele ophaalbruggen over de aanwezige slotgrachten).

De historie van Landgoed De Barendonk gaat terug tot voor het jaar 1308, toen “Birdunck” reeds genoemd werd in de uitgiftebrief der gemeentegronden die Jan I Heer van Cuyk in het jaar 1308 schonk aan de gemeenten in het Nederambt Cuyk. Oorspronkelijk is de Barendonk een leengoed geweest van de Heren van Cuijk, net zoals de Tongelaar. Ze werden gebruikt als jachthuizen, waar waarschijnlijk ook de naam te herleiden is Het mannetjeszwijn wordt heet beer, in het dialect ber of bir. Later vinden we Bierdunck terug als Baarendonck, Baerendonk en thans als Barendonk. Donk staat overigens voor hooggelegen gronden.

Voorheen was alles rond De Barendonk namelijk drassig en stond er soms maandenlang onder water, terwijl bij de werking van de Beerse Overlaat het gehele landgoed werd overstroomd, aangezien het geheel ligt in de voormalige traverse. De ophoging van de overlaat in 1922 en de definitieve dichting in 1940/1941 met de grote ontwateringswerken in dit gebied, grotendeels uitgevoerd door het Waterschap “De Maaskant”, hebben hier enorme verbeteringen tot stand gebracht.

De gebouwen

Het Grote Huis

Of de behuizing op Landgoed De Barendonk reeds bestond in 1308 is onduidelijk, aangezien dit nergens vermeld is. Het staat evenwel vast dat de behuizing erg oud is. Dit wordt alleen al bewezen door het klokje in het torentje van het adellijk landhuis dat het jaartal 1624 draagt. Dit klokje is tijdens de 2e wo meegevoerd door onze oosterburen. In 1945 is het teruggevonden in Tilburg. Wijlen Alfons Thijssen heeft het geschonken aan de kerk van Beuningen, en voor de Barendonk heeft hij een replica laten maken bij de klokkengieterij van Heiligerlee.
Het gebouw is in 1865 ten dele door brand vernield en later weer grotendeels in de oude staat hersteld, echter de kap is verlaagd. Ook zijn er enkele ramen dichtgemetseld, vanwege de belasting die geheven werd naar gelang het aantal ramen dat een pand bezat.

De Vlaamsche schuur
De oorsprong van de Vlaamse schuur ligt in de losse graanschuren van kloosterboerderijen in Vlaanderen. Ze werden los van het klooster gebouwd als opslagschuur voor de toegenomen oogst en hooiopbrengst. Ze verschilden van gewone boerderijtypen doordat er geen woonhuis in zat. De bouwing was eenvoudig en liet veel variatie toe. Het eenvoudige driebeukige gebouw heeft een grote langsdeel in de middenbeuk, met inrijdeuren zowel aan de voor als achterzijde van de schuur. De zijbeuken zijn van versschillende breedte ( hier 4 mtr. en 2,5 mtr. ) zodat de Vlaamsche schuur een opmerkelijke asymmetrische aanblik biedt. De constructie is een combinatie van anker- en dekbalkgebint; in de zijbeuken is het ankerbalkgebint gebruikt, in de middenbeuk een dekbalkgebint. De schuur is traditioneel van hout, zwart geteerd tegen regen. Als voor dakbedekking riet werd gebruikt, kon het dak over de hoge deeldeuren worden geplooid, bij een pannendak zij de deuren teruggeplaatst in de gevel. De vlaamsche schuur werd los op het erf, dwars achter de boerderij gezet.

De Appelloods
Deze appelloods is gebouwd na de 2e W.O in 1950. In 1947 werd de fruitteelt ter hand genomen door Piet Thijssen en zijn zuster Annie. Er werden appels en peren geteeld. Het fruit werd gesorteerd naar grootte en in kisten van 25 kg naar de veiling gebracht. Ertegenover in het achterhuis werd een koelcel gebouwd, zodat het fruit ook voor langere tijd bewaard kon worden. De appelloods werd gebouwd van 8 houten spanten met een dak erboven van golfplaten. De bomen voor de spanten kwamen van de Fa. hoogenhoff in Mill, het hout voor de zijkant kwam uit eigen bos. Erin kwamen de sorteermachine en de opslag van appelkisten. In 2008 is het gebouw herbouwd met een nieuwe functie als paardenpleisterplaats en vergaderruimte.

De Barendonk en haar bewoners
Zoals vermeld bestaat de Barendonk reeds vanaf de tijd dat de heren van Cuijk regeerden;
De eerste aanwijzing vinden we in een oorkonde van 20 april 1308, waarbij Jan 1 van Cuijk de gemeente gronden uitgeeft aan de dorpen in het land van Cuijk en daarbij uitzonderingen maakt o.a “uitgezonderd de eikelweide en hakhoutbossen in het Borth en Birdonc (Paringet blz 473,Wap blz 245). De tweede vermelding vinden we in het archief van het St. Catharina gasthuis in Grave. Jan van Twijl en jonkvrouwe Margriet dragen een rente op aan het gasthuis in Grave gevestigd op de Barendonk 1452 (ook merlet 1972 + 1979). Nu wil dit echter niet zeggen dat zij ook woonden op de Barendonk, en zelfs niet dat er een bewoonbaar huis stond. Maar dat het leengoed Barendonk aan hen was opgedragen.
Cornelis van Merwick ontvangt de Baersdonk in leen in 1464 van Adolf van Gelder. Cornelis van Merwick was ook heer van Tongelaar
Ludolf de Quay koopt op 12-8-1690 de Barendonk en bewoond het huis. Ludolf is een broer van de stamvader van de in Beers en omgeving zo bekende de Quay’s. Tijdens het najaar 1794 heeft er een plundering plaatsgevonden door Franse soldaten. Er is toen danig huisgehouden, alle huisraad en bezittingen zijn geroofd.
Toen de laatste nazaat van de familie de Quay in 1803 kinderloos overleed, ging het bezit over naar Matthias Adrianus Snoek, die in 1840 overleed. In het jaar 1842 ging de Barendonk door verkoop over aan de familie Thijssen te Beers. Thans is het landgoed nog steeds in het bezit van een van de nazaten van deze familie met dezelfde naam, nl Liesbeth en Jan Hermanussen-Thijssen

Aanvankelijk was het bezit verpacht door de familie Thijssen, maar na de Tweede Wereldoorlog is de familie Thijssen het zelf gaan exploiteren, eerst als fruitteeltbedrijf met appels en peren. In 1947 werden de eerste fruitbomen ingeplant, in de Strepen kwamen ook peren; Bredero’s en Saint Remy. en er kwamen vroege appelen, de zgn early’s. Op het brugveld en de koewei kwamen Goudrenetten, Jonathan, James Grieve en Yellows.
Oud bedrijfleider Wim van Katwijk bracht het eerste melkvee op de Barendonk. In 1972 werden de fruitboomgaarden gerooid omdat de prijzen slecht bleven, er werd nu alleen nog melkvee gehouden. Dit is zo gebleven. Omdat het landgoed in de Ecologische Hoofdstructuur ligt wordt er veel aan agrarisch natuurbeheer gedaan. Hierdoor ontstaat een duurzame relatie van landschapsbeheer - onderhoud en cultuurhistorie.
 

De Beerse Overlaat
Eigenlijk al vanaf de Middeleeuwen, toen de Maas bedijkt werd, was er een probleem met de waterafvoer op het traject boven Cuijk. De kronkelende rivier was door de bedijkers in een te nauw bed gedwongen. Omdat het water niet snel genoeg weg kon, was het risico voor een plotselinge dijkdoorbraak groot. Te groot.
Uitweg voor dat water was daarom eeuwenlang de Beerse Overlaat, vlakbij het dorpje Beers.
Eigenlijk een onbedijkt gelaten kade. Wanneer het waterpeil steeg, nam de Maas een route binnendoor, dwars door het Maasland, van Grave naar Den Bosch. De Beerse Maas was een ‘groene’ rivier. Het ene moment stond ze vol water, dan weer was het zompig grasland dat langzaam opdroogde. Een soort veiligheidsventiel, dat het waterpeil op de rivier omlaag bracht. Zo hoopte men een onverwachte dijkdoorbraak te voorkomen
Voor de boerenbevolking van het Maasland was de Beerse Maas een regelrechte ramp.
Stadjes en dorpjes langs de Maas waren wekenlang geisoleerd.
Bovendien konden honderden hectare vruchtbare grond alleen maar als hooiland gebruikt worden.
Wanneer de Maas bij Grave een waterstand bereikte van ongeveer 10 meter NAP begon de Overlaat te werken. Binnen enkele dagen overstroomde dan het gebied tussen Grave en Den Bosch. ‘De Maas is om’, werd er gezegd. Boeren troffen voorzorgsmaatregelen, haalden de beesten binnen, en probeerden have en goed in veiligheid te brengen.
Ondanks protesten vanuit Noord-Brabant bleef de Beerse Overlaat tot lang in de twintigste eeuw gehandhaafd. Zolang de waterhuishouding van de rivier niet ingrijpend verbeterd werd, was de overlaat een veiligheidsklep die de regio voor erger moest behoeden. Ook was alles rond De Barendonk drassig en stond er soms maandenlang onder water, terwijl bij de werking van de Beerse Overlaat het gehele landgoed werd overstroomd, aangezien het geheel ligt in de voormalige traverse. De ophoging van de overlaat in 1922 en de definitieve dichting in 1940/1941 met de grote ontwateringswerken in dit gebied, grotendeels uitgevoerd door het Waterschap “De Maaskant”, hebben hier enorme verbeteringen tot stand gebracht.


Het melkveefokbedrijf Barendonk Holsteins

Bedrijfsgrootte : 44 ha grasland, 18 ha snijmaïs, 5 ha boomteelt. Ligging bedrijf in de EHS daarom beheersovereenkomsten afgesloten op 14 ha grasland. (o.a Landschappelijk waardevol grasland met bonte weiderand)
Melkquotum : 1.233.280 kg melk, 4.096 % melk
Gem. productie : rollend jaargem. Aant. Lft. Kg. Melk %vet %eiw EJR BSK 114 4.00 10.081 4.24 3.46 2482 49
Aantal koeien: 115, afstammelingen van: Allure, Classic, Stadel, Jerom, Talent, Goldie Tulip, Lentini, Faber en Rubens
Aantal jongvee : 100, afstammelingen van: Lightning, Kian, Spencer, Taco, Talent, Classic, Sept. Storm.
Huidige stiergebruik : Kian, Classic, Talent, Dominator, Lightblick, en proefstieren oa Egano, Rampage, trentsetter en kite
Fokdoel: Het fokken van een goede melkkoe, met een functioneel exterieur. Veel aandacht voor uier en benen. Een koe die ook ruwvoer kan verwerken en veel melk geeft met goede gehaltes, met een hoge duurzaamheid.
Gebouwen : Ligboxenstal 1979, met uitbreiding in 1988, totaal 94 ligplaatsen.
Uitbreiding 2005 naar 135 ligboxen met Kraiborg matrassen, en zwevende R-boxen. De natuurlijke ventilatie van de stal wordt geregeld door een weerstation, die het lichtdoorlatende gordijn automatisch opent en sluit. Tijdens warme en/of vochtige dagen luchtverplaatsing d.m.v 4 grote ventilatoren.
Sinds 18-05-‘05 worden de koeien gemolken door 2 Astronauts van Lely. Dit geeft de nodige arbeidsverlichting
Jongveestallen met open front, gebouwd in 1994, veel lucht en licht.
Iglo’s voor nuka’s tot 8 weken, daarna stro-openfront stal.
Kompas-Uniform melkveemanagement programma en T4C management Lely.


Natuur- en landschapselementen

Op het gebied van natuur en landschap heeft Landgoed De Barendonk veel te bieden. Het landgoed is gelegen in het bosrijke buitengebied van Beers en ligt deels in de ecologische hoofdstructuur.

De familie Hermanussen ziet dit niet als een belemmering, maar juist als een uitdaging om de natuur zo goed mogelijk te integreren in de bedrijfsvoering van zowel het agrarisch bedrijf als het toeristisch-recreatieve bedrijf. Er zijn inmiddels meerdere beheersovereenkomsten afgesloten met het Rijk. Deze betreffen behalve grasland- en bouwlandpakketten, tevens het onderhoud van houtwallen en een poel. De leefomstandigheden van een groot aantal dieren en insecten worden daardoor verbeterd.

De hoogteverschillen in de percelen moeten blijven zoals ze zijn. Bovendien is afgesproken om het gras in enkele weilanden later te zullen maaien dan gebruikelijk. Daardoor kunnen weidevogels langer voor hun jongen zorgen. Het langere gras met minder voedingswaarde dient als voer voor paarden en jongvee. Op de randen van het bouwland met een beheersovereenkomst groeien andere gewassen dan op de rest van het perceel, waardoor er een grote diversiteit bestaat.

Daarnaast is er een grachtenstelsel op het landgoed aanwezig dat diende ter bescherming van de bewoners van het landgoed. Over de slotgrachten bevonden zich in de historie enkele ophaalbruggen, die de tand des tijds helaas niet overleefd hebben en verdwenen zijn. In een artikel uit de Millse Courant van 9 november 1956 is gebleken dat er in het verleden op Landgoed De Barendonk sprake was van twee karakteristieke ophaalbruggen over de gracht (Citaat Millse Courant: "Voorheen kreeg men én van het Oosten én van het Westen toegang over een ophaalbrug over de thans ten dele vervallen slotgrachten"). Bovendien is door de jarenlange bladval en begroeiing dit grachtenstelsel echter sterk vervuild, waardoor de cultuurhistorische identiteit verloren is gegaan.


De toekomst van Landgoederen in het algemeen

Landgoederen/buitenplaatsen zijn van groot maatschappelijk belang. Ze zijn parels in het buitengebied. Deze uit landerijen, bossen, gebouwen, parken en/of tuinen bestaande bezittingen bevatten bijzondere landschappelijke en cultuurhistorische elementen en natuurwaarden. Landgoederen en buitenplaatsen zijn voor een groot deel gratis toegankelijk en de kosten voor de maatschappij zijn laag.

Vanwege hun multifunctionaliteit zijn het dynamische systemen waarvan de motor een gezonde economische basis moet zijn. Zo’n basis is nodig om ze generatieoverschrijdend en met behoud van de kwaliteit in stand te kunnen houden. Met de inkomsten van de rendabele onderdelen van het landgoed/de buitenplaats worden de kosten van de niet rendabele onderdelen gedragen.

Hoewel er accentverschillen zijn, is de particuliere eigenaar er, vaak vele generaties lang, op gericht om het bezit duurzaam in stand te houden en te ontwikkelen. Met name voor de huidige generatie eigenaren wordt in dit verband een grote mate van creativiteit en persoonlijke inzet gevraagd.

Voor foto's en video kijkt u op: